عبد الحسين نوايى
مقدمه 22
اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1038 تا 1105 ق ) ( فارسي )
در ايران ، در شهر اصفهان اقامت جست و جلوس شاه عباس ثانى و شاه سليمان و شاه سلطان حسين را به چشم ديد تا اين كه در سال 1108 در اصفهان درگذشت . وى به مناسبت وقوفش بر زبانهاى اروپايى ، در ايران مورد احترام بود و همه وقت به مناسبت ورود هيأتهاى اروپائى به ايران به عنوان مترجم در دربار ايران راه مىيافت و بنا بر سابقهء وحدت مذهبى به كليهء اروپاييان خاصه به فرانسويان هموطن خويش خدمات فراوان مىنمود . به طورى كه تاورنيه ازو در كتاب خود به احترام ياد مىكند و حتى مىنويسد كه در آن مجلس بزم هفده ساعته پررافائل هم شركت داشته . سرجان شاردن و انگلبرت كمپفر نيز از مساعدتهاى پررافائل ياد كرده و خود را مرهون مهر و محبت آن كشيش دانستهاند . پررافائل كتاب دقيقى درباره ايران و ايرانى نوشته به نام « ايران در سال 1660 » . سال 1660 ميلادى برابر است با 1068 قمرى يعنى سال شانزدهم سلطنت شاه عباس ثانى . سانسون كشيش نيز در سال 1683 / 1095 به ايران آمد و چند سال در ايران در سمت مبلغ دين مسيح خدمت كرد و زبانهاى فارسى و تركى و ارمنى را فرا گرفت . وى دربارهء سفرهاى فراوان و مسموعات و مشهودات خويش سفر نامهاى مصور نوشته كه هر چند مختصر است ولى مطالب آن از صحت و دقت برخوردار است . شواليه سرجان شاردن كه اصلا در خانواده ثروتمندى در پاريس در 26 نوامبر 1643 / 14 ( رمضان 1053 ) به دنيا آمده بود ، در بيست و دو سالگى جهت تجارت روى به مشرق زمين نهاد و در سال 1665 / 1076 از راه استانبول و آسياى صغير و ارمنستان ( ايروان ) و تبريز و قزوين و قم به اصفهان رفت و بعدها چند سفر ديگر به ايران كرد . كتاب مفصلى كه وى درباره ايران نوشته گنجينهء عظيمى است از اطلاعات دقيق وى در كليهء زمينهها از حيوانات و گياهان گرفته تا انديشههاى فلسفى و آثار فرهنگى ايران . اهميت كتاب او به حدى بود كه مندرجات آن مورد مطالعه و اقتباس مونتسكيو مرد دانش و انديشهء فرانسه در قرن هجدهم گرديد . شاردن كه از چارلز دوم پادشاه انگلستان عنوان شواليه و لقب « سر » گرفت و حتى به وزارت رسيد ، در 26 ژانويه 1713 / 28 ذى الحجه 1124 درگذشت . تاورنيه نيز مانند شاردن جواهر فروش بود . وى نيز مانند شاردن چند سفر به ايران آمده و چند سال در اين كشور مانده بود . اما وى عمق و متانت و علم و اطلاع شاردن را نداشت . تاجرى بود كه به دنبال پول سفر مىكرد . با اين حال